Reizen met impact: Batang Ai & Nanga Sumpa

In afgelegen gebieden zoals de bovenloop van de Ai-rivier in Sarawak draaide het leven lange tijd om zelfvoorzienende landbouw. Families verbouwden wat ze nodig hadden om rond te komen, met weinig financiële zekerheid als er iets misging. Toen toerisme zijn intrede deed, bracht dat nieuwe kansen. In plaats van hun dorp te verlaten om elders werk te zoeken, konden mensen ineens binnen hun eigen gemeenschap een inkomen verdienen. Denk aan werk als gids, kok, gastheer of -vrouw, of hulp bij transport. Dat extra inkomen maakt echt verschil. Families blijven bij elkaar, dorpen blijven levendig en vrouwen krijgen meer mogelijkheden om lokaal te werken. Geld dat in het dorp wordt verdiend, blijft vaak ook daar. Het draagt bij aan onderwijs, gezondheidszorg en kleine ondernemingen, en zorgt ervoor dat mensen minder afhankelijk zijn van één inkomstenbron, zoals rijstbouw. Ook het regenwoud en de dieren profiteren mee. Reizigers komen hier om orang-oetans in het wild te zien, door ongerept bos te wandelen en het leven langs de rivier te ervaren. Het beschermen van deze natuur krijgt daardoor ook economische waarde. Zelfs kleine veranderingen hebben impact. Gidsen kregen bijvoorbeeld fooien wanneer gasten een wilde orang-oetan zagen. Het ging niet zozeer om het bedrag, maar om wat het betekende: dieren kregen waarde. En die waarde zorgde ervoor dat lokale gemeenschappen ze gingen beschermen.

In 2011 liep een groot deel van het bos in Ulu Ai het risico gekapt te worden voor plantages. Het probleem was dat er te weinig concreet bewijs was om aan te tonen hoe belangrijk dit gebied was.

Daarom werden er onderzoeken gedaan waarbij orang-oetannesten werden geteld. De uitkomst was opvallend: in dit gebied leefden naar schatting zo’n 200 orang-oetans. Dat is meer dan 10% van de totale populatie in Sarawak. Deze resultaten maakten het verschil.

Met deze data werden de kapvergunningen ingetrokken en kreeg het gebied een beschermde status. Ook toerisme speelde hierin een rol. Lokale gemeenschappen verdienden al geld met natuurtoerisme, wat liet zien dat het bos op lange termijn meer waard is als je het behoudt.

Vandaag de dag worden er vaker wilde orang-oetans gezien en staat het bos er nog steeds.

Om dit verder uit te bouwen, is de Ulu Ai Conservancy opgericht: een non-profitorganisatie die zich inzet voor natuurbehoud en de ontwikkeling van lokale gemeenschappen, in samenwerking met het WWF. De focus is helder: het versterken van bestaansmiddelen, het ondersteunen van duurzame ontwikkeling en het beschermen van de natuur.

Onze lokale partner op Borneo speelde een belangrijke rol bij de oprichting. Om het project te ondersteunen, gaat een deel van elke reis die wij naar dit gebied boeken direct naar de conservancy. Dat geld wordt gebruikt voor projecten die zowel het regenwoud als de mensen die ervan afhankelijk zijn ondersteunen.

Zo worden boeren bijvoorbeeld getraind in het verbouwen van gewassen zoals peper, die een stabiel inkomen opleveren zonder druk op het bos te zetten. Er zijn ook praktische trainingen, zoals reparatie van machines en apparaten, zodat dorpen minder afhankelijk zijn van hulp van buitenaf.

EHBO- en veiligheidstrainingen zorgen ervoor dat er in elk dorp mensen zijn die kunnen handelen in noodsituaties. Andere projecten richten zich op voeding, gezondheidszorg en kleinschalig ondernemerschap, zodat families meer mogelijkheden en zekerheid krijgen.

Het is niet altijd eenvoudig. Naarmate dierenpopulaties herstellen, ontstaan er ook nieuwe uitdagingen. Orang-oetans en andere dieren komen soms dichter bij dorpen op zoek naar voedsel, wat kan leiden tot schade aan gewassen.

Daar wordt actief naar gekeken. Oplossingen vanuit de gemeenschap zelf, beloningen voor natuurbehoud en nieuwe manieren om gewassen te beschermen maken allemaal deel uit van de aanpak. Het draait om het vinden van een balans die werkt voor zowel mens als dier.

Als je met Riksja Travel naar Borneo reist, maak je deel uit van dit verhaal. Jouw bezoek zorgt voor werkgelegenheid, ondersteunt lokale gemeenschappen en draagt bij aan natuurbehoud.

Tegelijkertijd ervaar je het gebied van dichtbij. Denk aan vroege wandelingen over stille paden, het geluid van de rivier door het dichte groen en – als je geluk hebt – een orang-oetan die zich door de boomtoppen verplaatst. Onderweg ontmoet je lokale bewoners en krijg je een inkijkje in het dagelijks leven in en rond het regenwoud, waar mens en natuur nauw met elkaar verbonden zijn.